Asbestgerelateerde ziekten

Asbestgerelateerde ziekten zijn aandoeningen die verband houden met blootstelling aan asbestvezels, meestal in een beroepsmatige context. Asbest is een mineraal dat vroeger veel werd gebruikt in de bouw en industrie, onder meer omwille van zijn brandwerende en isolerende eigenschappen.

Asbest vormt vooral een gevaar wanneer microscopisch kleine vezels loskomen en in de lucht terechtkomen. Dit gebeurt wanneer asbesthoudende materialen beschadigd raken, verouderen of bewerkt worden (bijvoorbeeld bij zagen, boren of slopen). In die omstandigheden kunnen de vezels worden ingeademd en zich in het lichaam vastzetten. Asbesthoudende materialen die in goede staat verkeren en niet worden bewerkt, vormen doorgaans geen risico.

De gevolgen van asbestblootstelling kunnen sterk uiteenlopen. Sommige aandoeningen zijn goedaardig en veroorzaken relatief weinig klachten. Andere zijn bijzonder ernstig. Mesothelioom is daarvan het bekendste voorbeeld: een agressieve kanker die vrijwel uitsluitend voorkomt na blootstelling aan asbest en waarvoor geen genezende behandeling bestaat.

Asbestgerelateerde ziekten ontwikkelen zich vaak pas vele jaren na de blootstelling.

Voor algemene informatie over asbest kan u ook terecht op asbestfonds.be.

Welke asbestgerelateerde ziekten zijn er?

Blootstelling aan asbest kan verschillende aandoeningen veroorzaken. Niet alle ziekten ontstaan bij dezelfde mate of duur van blootstelling.

Pleurale plaques (verdikkingen van het borstvlies)

Pleurale plaques zijn gelokaliseerde verdikkingen van het pariëtale borstvlies. Het gaat om een goedaardige aandoening die vaak pas vele jaren na de blootstelling aan asbest wordt vastgesteld. Ze veroorzaken meestal geen klachten en worden vaak toevallig ontdekt bij beeldvorming om een andere reden.

Asbestose

Asbestose is een diffuse interstitiële longfibrose die het gevolg is van een belangrijke en langdurige inhalatie van asbestvezels. De ziekte ontwikkelt zich traag en kan in gevorderde stadia leiden tot ernstige ademhalingsstoornissen. Nieuwe gevallen zijn vandaag zeldzaam en betreffen vrijwel uitsluitend personen die in het verleden beroepsmatig sterk aan asbest werden blootgesteld.

Diffuse pleuraverdikkingen

Diffuse pleuraverdikkingen zijn uitgebreide verdikkingen van het borstvlies dat de longen bedekt. Ze vormen een ernstigere aandoening dan pleurale plaques en kunnen leiden tot een beperking van de longfunctie. Kortademigheid kan optreden, vooral wanneer beide longen zijn aangetast.

Asbestpleuritis

Asbestpleuritis is een voorbijgaande ontsteking van het borstvlies, vaak gepaard gaand met een vochtuitstorting. De aandoening kan optreden na matige blootstelling aan asbest en verdwijnt meestal spontaan. In sommige gevallen blijven restletsels bestaan, zoals diffuse pleuraverdikkingen.

Mesothelioom

Mesothelioom is een kwaadaardige tumor van het borstvlies, buikvlies of het hartzakje (pericard). Het is de meest ernstige asbestgerelateerde ziekte en leidt in alle gevallen op relatief korte termijn tot overlijden. De ziekte is zeldzaam en wordt vrijwel uitsluitend in verband gebracht met blootstelling aan asbest. De tijd tussen blootstelling en het ontstaan van de ziekte kan oplopen tot 40 jaar of meer.

Longkanker veroorzaakt door asbest

Longkanker komt veel vaker voor dan mesothelioom. Blootstelling aan asbest verhoogt het risico op longkanker, vooral bij langdurige en intensieve blootstelling. De ziekte verschilt klinisch of histologisch niet van longkanker met andere oorzaken. Roken blijft de belangrijkste risicofactor, maar sluit een oorzakelijk verband met asbest niet uit.

Larynxkanker veroorzaakt door asbest

Larynxkanker (kanker van het strottenhoofd) komt iets vaker voor bij personen die asbest hebben ingeademd. Andere risicofactoren, vooral roken en alcoholgebruik, spelen hierbij een belangrijke rol. De blootstelling die nodig is om een verhoogd risico vast te stellen, is vergelijkbaar met die voor longkanker.

Eierstokkanker veroorzaakt door asbest

Eierstokkanker veroorzaakt door asbest is een zeldzame aandoening. De ziekte wordt meestal vastgesteld op latere leeftijd en kent vaak een weinig specifiek klinisch begin. Er is een erkend verband met langdurige beroepsmatige blootstelling aan asbest.

Waar en wanneer kunnen asbestgerelateerde ziekten ontstaan?

Het risico op asbestgerelateerde ziekten is vooral verbonden aan vroegere beroepsmatige blootstellingen, met name in:

• de asbestcementindustrie en asbestverwerkende bedrijven

• de bouwsector, vooral bij renovatie of afbraak van oudere gebouwen

• scheepsbouw en scheepsherstelling

• elektriciteits- en verwarmingsinstallaties waarin asbest werd toegepast

Sinds 2001 is het gebruik en de verkoop van asbest in België vrijwel volledig verboden. Daardoor zijn de blootstellingsrisico’s in het arbeidsmilieu sterk verminderd. In uitzonderlijke gevallen kunnen nog omgevingsblootstellingen voorkomen, bijvoorbeeld bij onzorgvuldig verwijderen van asbesthoudende materialen of in de nabijheid van vroegere stortplaatsen.

Medische en blootstellingscriteria

Voor gedetailleerde informatie over de medische criteria en blootstellingscriteria die bij asbestgerelateerde ziekten worden gehanteerd, kan je de brochure met de volledige criteria raadplegen.

Is vroege opsporing van asbestgerelateerde ziekten zinvol?

Op basis van de huidige wetenschappelijke kennis heeft screening bij personen zonder klachten geen bewezen voordeel, ook niet bij mensen die in het verleden aan asbest werden blootgesteld. De mogelijke nadelen van screening wegen zwaarder dan de verwachte voordelen.

Daar zijn verschillende redenen voor:

• Niet alle vastgestelde afwijkingen zijn ernstig of behandelbaar. Sommige aandoeningen, zoals pleurale plaques, zijn goedaardig en veroorzaken meestal geen klachten.

• Er bestaan geen betrouwbare tests die in een vroeg stadium met voldoende zekerheid kunnen aantonen of iemand ziek is of ziek zal worden.

• Voor de meeste asbestgerelateerde ziekten verandert een vroege diagnose de behandeling of de prognose niet.

• Sommige onderzoeken, zoals herhaalde CT-scans, brengen op zich extra risico’s met zich mee en kunnen leiden tot onnodige vervolgonderzoeken en ongerustheid.

Daarom wordt geen routinematige screening aanbevolen bij mensen zonder klachten. Wie wel symptomen ontwikkelt, doet er uiteraard goed aan een arts te raadplegen.